News from home / Reo and Culture
Written by: Tina Wickliffe
29 Nov 2014

He kitenga kanohi, he hokinga mahara – ka ora ano nga korero mo nga tama toa.  E hia ke nei nga whakaahua o nga hoia o tenei rohe e iriiri ana ki nga pakitara o te Whare Whakamaumahara i a Kamupene C.  Ka pa mai te aroha i te tirohanga atu o te morehu hoia a Noel Raihania e hikoi ana ki te taha o nga tini whakaahua o ana hoa o te rua tekau ma waru, ratau ma kare i koroheketia penei i a ia. “Kua roa tenei ra e taria ana kia kore ai ratau e warewaretia”. 

Kare i arikarika nga iwi i rumene atu ki Turanganui a Kiwa mo te whakapuaretanga o te whare whakamaumahara hou, tona wha tekau mano tangata e ai ki te ropu whakahaere a Nga Tama Toa.  I waenga i te whakaminenga te Minita Manatu Taonga a Chris Finlayson, nana te whakamiha ki tana ‘hoa piripono’ a Dr. Apirana Mahuika, ara, mei i kore ko ia kua kore hoki te whare. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

I ahu mai nga tama toa o Kamupene C i nga iwi e ono o te Tairawhiti mai i Tarakeha ki Paritu.  Ko atu i te kotahi mano, kotahi rau nga hoia me nga nehi i haere ai ki te mura o te ahi i te Pakanga Tuarua o te Ao, a, kei te tihi o nga rohe a Te Tairāwhiti mo te nui o nga hoia i hinga.  E ono nga pou e tu heteri ana ki waho o te whare taonga hei whakakorero i nga iwi o nga hoia ra, he mea whakairo e nga pia a te tohunga toi a Derek Lardelli, nana ano te whare i whakarakei.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ko te manawa tonu o te whare, ko nga patu whero e rua me nga whakaahua o nga hoia o Kamupene C o runga.  Ia tangata ka kuhu ki roto, he hononga whakapapa ona ki nga hoia e iriiri mai ana.  He mea miharo rawa ki te kite i nga kuia maha e pa ringa ana ki nga whakaahua o nga tama toa, maringi ana nga roimata, ka ora mai ano nga mahara.  Kei te korero te mokopuna a Reremoana  ki tona kuia a April Papuni mo ona koroua Papuni maha e iriiri mai ana. Kua kitea e te mokopuna tuarua a Kapene Wananga Haig, e Pare Kutia, te whakaahua o tona tipuna.  E whakamarama ana a Na Raihania i nga tohu o te rua tekau ma waru ki tana ake mokopuna.  Aue te aroha!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ka tu te Whare Whakamaumahara i a Kamupene C hei taonga whakahi  ma tatau, hei taonga korero ma nga uri whakaheke.  Koia hoki te whakatinanatanga o te turuapo i tukua iho mai e Ta Apirana Ngata mo te utu nui i utua e te Tairawhiti kia orite ai te mana o te Maori ki to te Pakeha, ki te whenua tonu o ona matua tipuna. Ma te whare nei e marama ai te motu whanui ki taua utu nui.

Ka maumahara tonu matau i a ratau.

NGA TAMA TOA: HE TOTO HEKE, HE TIPARE HERE KI TE UKAIPO.

 

 

 

 

 

 

 

 

In addition to the opening of the whare, the day was also the official launch of the reo edition of Nga Tamatoa: The Price of Citizenship.

Over a five year period the book was translated by a group of respected translators from the six iwi who contributed their men to C Company.The book which retails for $70 can be purchased from all good book stores, and the Tairawhiti Museum in Gisborne.

To view more images from the day visit TRONPnui’s facebook page. (Photography by Trudy Lewis).

 

Tukuna mai o whakaaro